Poleć ten artykuł znajomemu




Czcionka
A A A
Kontrast

Historia

Początki Orzesza i jego dzielnic, jak większości miast i wsi śląskich, nikną w odległej historii. Ustne przekazy nawiązujące do starych legend wskazują czas powstania tutejszych miejscowości na początek XI wieku. W orzeskich gminach gościli wysocy rangą urzędnicy polscy, czescy i austriaccy, pruscy i niemieccy. Ludność orzeska żyła pod panowaniem Piastów, Przemyślidów i Habsburgów. Do XIII wieku ziemie orzeskie należały do ziemi krakowskiej, na początku XV wieku weszły w skład księstwa raciborskiego, by wreszcie – po utworzeniu księstwa pszczyńskiego – pozostać przez pięć stuleci w jego granicach.
 
Historia Orzesza jest niezwykle barwna i nie sposób podać tutaj szczegółowo wszystkie znane fakty. Dlatego zachęcamy wszystkich miłośników historii do zapoznania się zarówno z dwoma publikacjami powstałymi w latach 2002 i 2003 z inicjatywy władz miasta: „Dzieje Orzesza” oraz „Dzieje Orzesza po 1945 roku”, jak również albumem „Orzesze w dawnej fotografii”, a poniższe wzmianki mają stanowić dla Państwa zachętę do sięgnięcia po te cenne wydawnictwa.
 

 
WOSZCZYCE
Najstarszą dzielnicą Orzesza są Woszczyce. Parafia, jak utrzymuje kronikarz z XVII wieku, powstała tam w 1003 roku, a pierwszym właścicielem wioski i budowniczym kościoła, którego poświęcenia miał jakoby dokonać św. Wojciech, był Peter a Woschczutzki (Piotr Woszczycki).

Jeszcze przed 1252 rokiem wieś przeszła na własność klasztoru cystersów w Rudach Raciborskich. W 1283 roku cystersi oddali Woszczyce Stefanowi Zbronowiczowi za wieś Żernicę. Ród Zbronowiczów, jak się przypuszcza, przejął nazwisko Woszczyckich i władał wsią do 1647 roku, kiedy panem Woszczyc został Adam Wielopolski. Potem właścicielami działów rycerskich w Woszczycach byli kolejno od 1683 roku rodzina Franckehen, od 1766 roku Gustaw Cibulka, od 1777 roku Franciszek i Anna Słaski, od 1788 roku Franciszek Leopold Zawadzki, a po nim jego córka i następni spadkobiercy, od 1817 roku Andrzej Witowski, od 1836 roku do 1945 roku Franciszek Winkler i spadkobiercy.

Około 1560 roku w Woszczycach były 23 duże gospodarstwa i 9 zagród, ale już na początku XVIII wieku wieś miała 20 zagród, jeden folwark, młyn, owczarnię, małą hutę żelaza, neobarokowy pałacyk, murowany, parterowy budynek z mansardą i z elewacjami zdobionymi piękną sztukaterią. Ponowny rozwój przeżyły Woszczyce dopiero w ostatnim dwudziestoleciu XIX wieku, kiedy liczba mieszkańców wzrosła do 566 osób. 
 
W 1409 roku postawiono w Woszczycach nowy drewniany kościół pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła, a w 1682 roku następny w miejscu, w którym 200 lat później, (w 1880 roku) oddano do użytku murowany, z cegły i kamienia, neogotycki kościół, który przetrwał do dzisiaj.
 
Podczas wojny 30-letniej (1618-1648) wieś została zupełnie zniszczona i przestała istnieć.
 
O szkole parafialnej wspomina się w źródłach historycznych dopiero w 1690 roku, choć można przypuszczać, że działała takowa już wcześniej, na co wskazuje zapis kronikarza: „tam, skąd pochodzili studenci, prawdopodobnie istniały już szkoły parafialne, które wysyłały studentów do Krakowa”. Ze szkoły korzystały z głównie dzieci z Woszczyc. W 1843 roku wybudowano szkołę z kamienia i cegły. Obecnie istniejąca powstała w latach 1937/38, a stara została oddana na przedszkole. Aktualnie w zmodernizowanym budynku przy ulicy C. Norwida znajdują się zarówno szkoła, jak i oddział przedszkolny.


Pocztówka z Woszczyc z lat 30. XX w.
 
KRÓLÓWKA
Osada powstała w XIII lub XIV wieku. Tradycja głosi, że jej nazwa pochodzi od traktu, którym w 1683 roku Jan III Sobieski z wojskiem ciągnął pod Wiedeń. Król zatrzymał się, by odpocząć, a mieszkańcy ugościli go szczodrze i iście po królewsku. By się odwdzięczyć, król nazwał osadę Królówką. Do 1720 roku Królówka należała do rodu Woszczyckich, potem została częścią gminy Woszczyce. W 1887 roku wieś liczyła 264 mieszkańców. Dzieci od początków osady do dzisiaj chodzą do szkoły podstawowej w Woszczycach, a do gimnazjum do Gardawic.
 
Królówka nigdy nie miała i nadal nie ma własnego kościoła i należy do parafii woszczyckiej. Znajdują się tam dwie kapliczki. Jedna przy ulicy Ludwika Pisarka, na końcu wsi, w posiadłości Heleny Ćmiel. Zbudowana jest z cegły, a wieńczy ją metalowy krzyż. Pochodzi z II połowy XIX wieku i jest pod wezwaniem św. Anny, której figurka znajduje się wysoko nad wejściem. Druga kapliczka znajduje się na posesji państwa Sznapków. Nad jej wejściem znajduje się drewniany krzyż z figurką ukrzyżowanego Jezusa, a szczyt uwieńczony jest kopułą z metalowym krzyżem, pod którą wisi dzwon. W kapliczce znajduje się obraz Matki Boskiej Dobrej Rady. W 1980 r. ówczesny proboszcz ks. Eugeniusz Szyszka zapoczątkował odprawianie mszy świętej przy kapliczce państwa Sznapków raz w roku w majowe święto Wniebowstąpienia NMP. Dzień ten nazywany jest „Odpustem Królówki”.
 
 

ORZESZE
W piśmie z 1654 roku zaświadczono, że orzeski kościółek w stylu romańskim zbudowali w 1150 roku zakonnicy templariusze. Zamierzali również postawić obok klasztor, jednak właściciel Orzesza Wawrzyniec von Trach ten plan udaremnił. Gdyby przyjąć to świadectwo za wiarygodne, można by datę powstania wioski cofnąć o paręset lat.

Pierwszą wzmiankę historyczną o wiosce można znaleźć w dokumentach z czasów Heleny – księżnej raciborskiej, w których wymienia się między innymi wieś rycerską Orzesze. Spis studentów krakowskich zawiera metryki Henryka Jana, syna Jana Orzeskiego (1459 r.) i Jana, syna Piotra Orzeskiego (1536 r.). W 1599 roku panem Orzesza i Mościsk był Wawrzyniec von Trach. Po nim, w 1683 r., wieś nabył Jan Franciszek Kamiński. Innym działem rycerskim wioski w 1697 r. władał Henryk Twardawa. W 1750 roku wioskę otrzymał w spadku Krzysztof Woyski, a po nim w 1813 – Karol Woyski. Równocześnie właścicielem innych działów rycerskich był Ferdynand Fragstein. W 1836 r. całą wieś Orzesze kupił Franciszek Winkler. 
 
Najstarszy kościółek w Orzeszu stał na Górze św. Wawrzyńca i był poświęcony świętej Katarzynie. W czasach reformacji zaniedbany i zdewastowany, stał się według opowiadań siedzibą miejscowych rozbójników: Juraszka (lub Łukaszka) i Andreaszaka. W 1553 roku kościół został gruntownie odnowiony. Na polecenie Henryka Twardawy w 1698 roku wymieniono dach i okna; dzięki jego staraniom wprowadzono zwyczaj odprawiania w kościółku nabożeństw trzy razy w roku. Gotycka architektura elewacji sytuuje orzeski kościółek wśród wyjątków budownictwa sakralnego końca XVI wieku na Śląsku i potwierdza przeświadczenie wyrażone w kronice woszczyckiej o jego wcześniejszym pochodzeniu. W końcu XVI wieku, w okresie, który uważa się za czas budowy kościoła, powstały renesansowe sklepienia, chór wsparty na toskańskich filarach i zdobiące go herby rodowe ówczesnych właścicieli Orzesza. Wyposażenie wnętrza: ołtarz główny z obrazem św. Katarzyny, dwa ołtarze boczne z obrazami Nawiedzenia NMP i św. Wawrzyńca oraz renesansowa obudowa organów pochodziły z połowy XVIII wieku.

Pierwszą bardzo skromną szkołę utworzono w 1820 roku w odnowionym pomieszczeniu miejscowego folwarku. W 1838 roku, kiedy z powodu uruchomienia zakładów przemysłowych liczba mieszkańców gminy gwałtownie wzrosła (z około 600 do ponad 2000), wybudowano szkołę składającą się z dwóch pomieszczeń, w której uczyło się 389 dzieci. Kolejny murowany budynek szkolny, w którym dzisiaj mieści się poczta, powstał w 1868 roku. W tym samym roku dzieci rodzin wyznania ewangelickiego rozpoczęły naukę we własnej nowo otwartej szkole. W 1903 r. wybudowano obszerną, okazałą szkołę gminną, której fragment przetrwał do dzisiaj. Po wojnie, w 1962 r., w ramach akcji „tysiąc szkół na tysiąclecie” powstała na terenie Bukowiny druga orzeska szkoła podstawowa.

Na początku XVIII wieku (1719 r.) uruchomiono w Orzeszu pierwszą hutę szkła. Stała ona na wschodnim brzegu Bierawki, w środku wioski. W rejestrach z końca tego wieku wymienia się w Orzeszu łącznie cztery huty. W 1838 roku Franciszek Winkler wybudował i uruchomił na granicy z Ornontowicami hutę żelaza, która istniała do 1870 r., potem przerobiono ją na fabrykę szkła. Zakład ten istnieje do dzisiaj – Pol-Am-Pack SA Oddział Huta Szkła Orzesze (www.polampack.eu/o-firmie/zaklady-produkcyjne/zaklad-orzesze).

W XIX wieku na terenie Orzesza, Jaśkowic i Zawady istniało kilkanaście kopalń, które później połączono, tworząc kopalnię „Fryderyk-Orzesze”. W 1911 roku, z powodu nieopłacalności, wydobycie w kopalni zawieszono. Do dzisiaj zachowały się niektóre zabudowania i charakterystyczne pozostałości w postaci hałd i zapadlisk. Do niedawna na peryferiach Orzesza czynnych było jeszcze kilka kamieniołomów. Z piaskowca tu wydobywanego powstawały budynki mieszkalne, pałace i obiekty sakralne.
 
W 1856 roku uruchomiono linię kolejową z Orzesza do Raciborza i oddano do użytku orzeski dworzec.


Budynek Urzędu Miejskiego w czasie okupacji
 
 
JAŚKOWICE
W aktach książąt raciborskich zaznaczono Jaśkowice na początku XVI w. Następna informacja o wiosce pochodzi z XVIII wieku, z czasów kolonizacji Śląska. Kroniki parafialne i szkolne sąsiednich miejscowości zawierają na jej temat jedynie wiadomości szczątkowe, co można by tłumaczyć wyjątkową naówczas sytuacją Jaśkowic: w XVIII i XIX stuleciach granica biskupstw krakowskiego i wrocławskiego przebiegała wzdłuż Bierawki, a mieszkańcy prawego brzegu rzeki, a więc części Orzesza i Zawady oraz całych Jaśkowic, włączeni byli do parafii w Dębieńsku.

W 1784 r., kiedy wieś należała do Marii Heleny Woyskiej z Orzesza, był tam folwark, 4 domy i zaledwie 14 mieszkańców. W 1825 r. Jaśkowice należały do Fragsteina, miały 8 domów i 43 mieszkańców, a dwadzieścia lat później (1845) żyło w wiosce 82 ludzi.

W kronice szkolnej Orzesza można przeczytać, że jaśkowickie dzieci były przed 1820 rokiem nauczane przez dochodzącego kapelana dębskiego w domu Jana Honisza w Jaśkowicach. W kolejnych latach część dzieci korzystała ze szkoły w Orzeszu, inna – mniejsza grupa – chodziła drogą przez las do szkoły w Dębieńsku. Taki stan rzeczy trwał do 1910 r., do czasu, kiedy w wiosce wybudowano pierwszą szkołę. W 1936 roku w miejsce poprzedniej postawiono nową szkołę, tę samą, w której poza szkołą podstawową mieści się oddział przedszkolny.


Budowa kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Jaśkowicach

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela powstawał w latach 1934-1936. W 1935 roku odprawiono trzy pierwsze msze. Prace wykończeniowe trwały do 1936 roku. Poświęcenia kościoła 22 listopada tego roku dokonał oficjał Sądu Biskupiego ks. prałat Karol Skupin. Budowa kościoła poprzedzona była pismem, pod którym podpisało się 188 mieszkańców Jaśkowic, którzy zabiegali o zmianę przynależności parafialnej (Jaśkowice należały do parafii w Dębieńsku). Sprawnie prowadzone prace i wysoka ocena wystawiona przez kurię pozwoliły na szybkie uzyskanie dekretu erekcyjnego kościoła filialnego w Jaśkowicach. Duże zasługi w kwestii utworzenia samodzielnej parafii miał ks. Teofil Kocurek, proboszcz dębieński – ówczesny duszpasterz jaśkowiczan, który wystąpił z propozycją wybudowania kościoła w Jaśkowicach. Duże zasługi dla wybudowania nowego kościoła mieli mieszkańcy – małżeństwo Julia i Augustyn Honiszowie, którzy otrzymali specjalne błogosławieństwo od papieża Piusa XI. W lipcu 1938 roku Zarząd Kościelny Dębieńska zgodził się na utworzenie samodzielnej parafii w Jaśkowicach, a jej granicę wyznaczono na linii rozdzielającej ówczesny powiat pszczyński i rybnicki.
 
W 1836 r. Jaśkowice zostały zakupione przez Franciszka Winklera. Na terenie wsi znajdowało się wówczas kilka kopalń, z których najdłużej, bo do 1911 r. funkcjonowała kopalnia „Fryderyk”. W miejscu obecnej FUT ZREMB istniała od 1812 roku do 1951 roku huta cynku, a później garbarnia.
 

 
GARDAWICE
Wieś istniała jeszcze przed 1400 r., a jej właścicielem był rycerski ród Gardawskich. Spadkobiercy tego rodu byli panami wioski do 1566 r., do czasu, kiedy jej dobra rycerskie odziedziczyła rodzina Wyplerów, która sprzedała wioskę w 1697 r. Henrykowi Twardawie.
Następnymi właścicielami byli: Jerzy Januszewski z Wyszehradu, Adam Zborowski, Franciszek Śląski i Anna z domu Zborowska. W 1788 r. Gardawice kupił Franciszek Leopold Zawadzki, a po śmierci jego córek wieś odziedziczyła Józefina Witowska. W1836 r. wioskę sprzedano Franciszkowi Winklerowi, po czym jego córka odstąpiła ją w 1852 r. hrabiemu Thunorowi, który razem z Zawiścią i Mościskami sprzedał ją Witowskiemu. Siedem lat później nabył ją przyrodni brat cara, hrabia Sergiusz Dołgoruki z Petersburga. W 1865 r. trzy ww. wsie kupił Moryc Ludwik Adler, który po trzech latach odstąpił je Winklerom. Thiele-Winkler wynajął mocno już zaniedbane Gardawice hrabiemu Hasse z Neubrandenburga. W 1934 r. ziemie gardawickie o obszarze 311 ha zakupiło Przedsiębiorstwo Osadnicze „Ślązak”, które rozparcelowało grunt drobnym nabywcom.
 
Siedzibą właścicieli wioski był zamek stojący w miejscu dzisiejszego pałacu. Przy zamku istniała kaplica, w której nabożeństwa odprawiał „osobny kapelan”. Utrzymywany był również organista, który pełnił jednocześnie funkcję nauczyciela. Kroniki wspominają, że w 1795 roku odbudowano na zamku wieżę, w której zegarmistrz Andrzej Holasik zainstalował i uruchomił zegar. Źródła te podają jeszcze informację, że w 1866 r. zamek został przebudowany przez ówczesnego właściciela wioski Ludwika Adlera.


Pocztówka z Gardawic

Według spisu z 1864 roku w Gardawicach było 21 gospodarstw i 25 zagród, wioska składała się z 110 domów z drewna, krytych słomą, w których żyło 206 rodzin.

Szkoła działała już w 1771 r., a jej kierownikiem był wójt Maciej Kurczak. Nauka odbywała się w domu nauczyciela stojącym obok karczmy. Szkołę z cegły i kamienia wybudowano w 1852 roku. Dziesięć lat później rozbudowano ją i przykryto gontami. Nową dwupiętrową szkołę wybudowano w 1937 r., a dawną zamieniono na urząd gminy.

Od 1753 roku działała w Gardawicach huta szkła, w której wyrabiano dobre szkła kryształowe i dmuchane. Wykonywano tu żyrandole, naczynia i płyty szklane. Huta istniała do 1830 roku. W wiosce instalowano również młyn parowy i wytwórnię krochmalu (1861 r.), jednak Francuzi, którzy się podjęli budowy, nagle, nie ukończywszy prac, wyjechali.
 
 

MOŚCISKA
Nazwa Mościska wywodzi się od nieistniejącego już stawu Mostowiska. Jako kolonia Gardawic wieś Moszczicze jest wymieniona w dokumencie z 1599 roku. Jej właścicielem był wtedy Jan Trach.

W 1720 roku było w Mościskach 13 chałup. Pod koniec XVIII wieku wieś liczyła ok. 400 mieszkańców, działał młyn i huta szkła. W 1863 r. następną hutę uruchomił Wojciech Czardybon.

Do czasu wybudowania szkoły w 1882 r., dzieci uczyły się w szkole gardawickiej. Budynek w Mościskach został wykonany z cegieł, a dach pokryty łupkiem. Do 1946 roku szkoła podlegała kierownictwu w Gardawicach, później została oddzielona od placówki macierzystej i w ten sposób w Mościskach utworzono odrębną szkołę obejmującą 4 klasy. Liczba dzieci w wielu szkolnym stale wzrastała, toteż zbyt mała szkoła stała się palącym problemem. Powołano Społeczny Komitet Budowy Szkoły i we wrześniu 1967 rok przystąpiono do budowy, która w znacznym stopniu zrealizowana była w czynie społecznym. Budynek oddano już po roku, a składał się on z 5 sal lekcyjnych, pracowni i kancelarii. W pierwszym roku jej istnienia uczęszczało do niej 122 uczniów. Szkoła ta istnieje do dzisiaj, w niej znajduje się również oddział przedszkolny.


Nauczyciele Janina Lewicka i Stanisław Napierała z absolwentami
szkoły podstawowej w Mościskach - rocznik 1921
 
 
 
ZAWADA
Dzielnica położona przy szosie z Orzesza do Rybnika. Była wsią rycerską, którą wymienia się w dokumentach po raz pierwszy w 1517 roku. Pierwszym znanym właścicielem Zawady był Jerzy Zawadzki z Polanki (1536). Potem wieś posiadali kolejno Mateusz Skrzyszowski (1599), Henryk Holly (1683) oraz Mikołaj Wypler z Gardawic. W 1715 roku panami wioski zostali Góreccy z Kornic, a po nich Józef Kalkreuth z żoną Zofią (1767). W 1838 roku Zawadę kupił Franciszek Winkler. Wioska należała wówczas do parafii woszczyckiej i mieściła się w granicach gminy Orzesze.
 
Dzieci chodziły do szkoły w Orzeszu do 26 października 1868 roku, kiedy we wsi otworzono własną szkołę z jedną klasą na 117 uczniów. W 1934 r. wybudowano nową szkołę. więcej o szkolnictwie
 
Na początku XVIII wieku było w Zawadzie 15 gospodarstw, zaś sto lat później 5 i jeden młyn. W 1884 r. wioska liczyła 447 mieszkańców.

Kościół pw. Przemienienia Pańskiego budowany był w latach 80. XX w.. Zgodę na budowę kaplicy i punktu katechetycznego w Zawadzie parafia Jaśkowicka otrzymała 20 maja 1985 roku dzięki staraniom ks. Jana Kępki. Do budowy obiektu sakralnego skierowano ks. Eugeniusza Szyszkę, proboszcza z Woszczyc. Tymczasowa parafia w Zawadzie została erygowana 12 września 1986 roku, a ostatecznie ustanowiono ją 28 sierpnia 1988 roku. Uroczystego poświęcenia dokonał 1 października 1990 roku metropolita katowicki ks. abp Damian Zimoń. Parafia liczy 1110 wiernych (stan na 2003 rok). Oprócz Zawady należy do niej osada Urbasówka.
 
 

ZAZDROŚĆ
Powstanie Zazdrości jest związane z edyktem króla pruskiego Fryderyka o kolonizacji Śląska (1773). Założona przez właściciela Zawady von Kalkreutha wieś zasiedlona została wtedy przez 13 rodzin. Dekret nakazywał, aby w nowo powstałych koloniach zamieszkali „cudzoziemcy”, a nie Prusacy. Chętnych do osiedlenia „cudzoziemców” było siedmiu i dlatego właściciel, za specjalnym zezwoleniem króla, obsadził pozostałe puste domy mieszkańcami Zawady. Podobne były dzieje drugiej kolonii – Jeziorowca, urzędowo zwanej wtedy Lassoki (1777) i dlatego inwestycję zakończono na wybudowaniu 6 pojedynczych domów, mimo że planowano jeszcze utworzenie następnych osad.
 
Zazdrość należała niegdyś do parafii Woszczyce, a w wiosce istniała jedynie wzniesiona w połowie lat 80. kaplica Miłosierdzia Bożego, w której nabożeństwa odprawiane były przez dojeżdżającego księdza. Od 2000 roku Zazdrość posiada własną parafię i kościół pw. Miłosierdzia Bożego, której proboszczem jest ks. Marek Blinda. W październiku 2000 roku powstała kancelaria parafialna i wykonano pierwsze projekty rozbudowy kaplicy z przeznaczeniem jej na kościół. Miesiąc później podczas spotkania z mieszkańcami przedstawiono im projekt zaopiniowany pozytywnie przez Komisję Architektury i Sztuki Sakralnej w Katowicach i podjęto decyzję o przystąpieniu do budowy kościoła. Prowadzono liczne akcje rozprowadzania cegiełek, z których dochód przeznaczany był na budowę świątyni. W styczniu 2001 roku dokonano ulepszeń w projekcie, a władze Orzesza wydały decyzję o warunkach rozbudowy kaplicy.
 
 
ZAWIŚĆ
Pierwsza udokumentowana informacja o Zawiści – wiosce rycerskiej – pochodzi z 1574 roku, kiedy to Wawrzyniec Trach odkupił wieś od Jerzego Orzeskiego. Można jednak dopuścić, że wymieniona przez Jana Raciborskiego wśród wiosek przekazywanych żonie, księżnej Helenie, nazwa „Czawsch” dotyczy Zawiści – wówczas należałoby czas powstania miejscowości cofnąć co najmniej o sto lat. Następnym wzmiankowanym panem Zawiści był Krzysztof Fragstein (1653). W 1715 roku właścicielem był Karol Aleksander Holly, a potem Zawadzcy – właściciele Gardawic. Od 1852 roku wioskę posiadali po kolei: Witowski, Micke, Hegenscheid i poprzez związek małżeński – Fryderyk Penner. Ten ostatni władał Zawiścią do zakończenia I wojny światowej. W 1921 roku majątek został rozparcelowany. 
 
W 1780 roku w Zawiści zarejestrowanych było 5 gospodarstw i 50 mieszkańców,  a w 1891 r. żyło już tam 500 ludzi.

W 1896 roku przygotowano pomieszczenia na szkołę i od tego czasu Zawiść oddzielono od szkoły w Gardawicach. Budynek z cegły, kryty dachówką powstał w 1907 roku. Po wojnie, w 1965 roku, postawiono drugą, obszerny budynek, w którym obecnie mieści się Gimnazjum nr 3 im. Henryka Sienkiewicza.
 
W Zawiści od 1733 do 1914 roku istniała huta szkła „Ernestyna”. W pierwszej połowie XVIII wieku wybudowano pałac, a obok – nieco później – zabudowania gospodarcze folwarku. W tym czasie działały w wiosce dwie cegielnie i jedna kopalnia.

Pierwotnie Zawiść należała do parafii Woszczyce, a od 1931 roku do parafii w Orzeszu. W latach 50. ubiegłego wieku orzeski proboszcz ks. dziekan Władysław Wojciech rozpoczął starania o utworzenie parafii w Zawiści, ale władze świeckie były przeciwne. W 1979 roku na wyraźną prośbę mieszkańców rozpoczęto prowadzenie katechez w salce. W 1981 roku staraniem orzeskiego duszpasterza ks. Adamczyka zakupiono w Janowie k. Katowic barka, który został zaadaptowany na potrzeby duszpasterskie i poświęcony. Parafię w Zawiści pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela erygowano w sierpniu 1982 roku, jej administratorem został ks. Jan Grzegorzek. W 1987 roku założono cmentarz parafialny, a na początku lat 90. zakupiono teren pod przyszłą świątynię. W latach 1994-97 wzniesiono dzwonnicę, a w 1981 roku rozpoczęto budowę kościół.


Ośrodek Leczniczo-Wychowawczy w Zawiści


Jedną z atrakcji Zawiści jest XVIII-wieczny barokowy pałac i przylegający do niego park. W pierwszych powojennych latach mieścił się w nim ośrodek leczniczy "Dom Zdrowia", w którym przebywały dzieci w celu poprawienia stanu zdrowia nadwątlonego trudnym okresem wojny i okupacji. Pod koniec lat 50. zmieniono profil placówki na sanatorium rehabilitacyjne dla dzieci po przebytej żółtaczce zakaźnej. Na początku lat 80,. kiedy to odnotowano spadek zachorowalności na żółtaczkę, ponownie zmieniono charakter placówki. Powstało prewentorium, czyli ośrodek wychowawczy dla dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi pn. "Sanatorium Rehabilitacyjne dla Dzieci w Orzeszu-Zawiści". W latach 1996-1999 wykonano generalny remont tej zabytkowej budowli i umieszczono w nim Zakład Leczniczo-Wychowawczy dla Dzieci. Pałac wraz z parkiem znajduje się pod opieką Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody.
 
 
 
ZGOŃ
W kronikach wymienia się Zgoń już w XIV wieku i jest określana jako wieś komorna podległa panom pszczyńskim. Obszar Zgonia stanowiła polana leśna, która była miejscem polowań właścicieli.

W XVI wieku wieś składała się z 9 gospodarstw. W 1887 roku było już 20 gospodarstw i żyło tutaj 954 mieszkańców.

W 1837 roku na żądanie chłopów zgońskich książę z Pszczyny wybudował w wiosce szkołę z mieszkaniem dla nauczyciela. W 1862 roku postawiono na tym samym miejscu szkołę murowaną, piętrową, krytą gontami. Po wojnie, w kwietniu 1945 roku w szkole rozpoczęło naukę 108 osób, a od września placówka rozpoczęła działalność jako siedmioklasowa szkoła powszechna. W związku z tym, że prawie stuletni budek był zagrzybiony, podmokły i nie nadający się do rozbudowy, postanowiono o budowie nowej placówki. W pracach brali udział mieszkańcy Zgonia oraz uczniowie Zespołu Szkół Budowlanych z Tychów. Uroczyste otwarcie nowej placówki nastąpiło w listopadzie 1966 roku. Jej patronem został Władysław Broniewski.


Kościół pw. św. Antoniego w Zgoniu;
obok budowa probostwa - ok. 1940 r.


Idea budowy kościoła narodziła się wśród mieszkańców Zgonia, chodzących w tym czasie na nabożeństwa do Woszczyc, jeszcze w 1870 roku. Prośby do biskupa były jednak odrzucane. Zniecierpliwieni mieszkańcy wioski postawili w międzyczasie (1922) obszerną kaplicę. Dopiero w 1934 roku kuria katowicka odłączyła Zgoń od Woszczyc, a już w roku następnym gmina utworzyła komitet budowy kościoła, by ze zbiórek pieniężnych rozpocząć jego budowę. Kościół pw. św. Antoniego z Padwy postawiono i poświęcono w 1937 roku. Ostatecznie ukończono go po wojnie, a samodzielną parafią Zgoń stał się w 1957 roku. Aktualnie proboszczem jest ks. Krzysztof Jasek.
 
 
   
Zdjęcia pochodzą z albumu „Orzesze w dawnej fotografii”, wyd. Agencja Reklamowo-Wydawnicza „Vectra”, Czerwionka-Leszczyny 2008.


Polecamy


Wszelkie prawa zastrzeżone © 2014 Urząd Miasta Orzesze